News

Column | Rusland wordt sterker, het Westen verzwakt



Terwijl Rusland in het oosten van Oekraïne aan terrein wint, was er afgelopen week ook positief militair nieuws. Met de wapens van het Westen heeft Oekraïne een aantal succesvolle aanvallen op het Russische leger gedaan en bereidt het een tegenoffensief voor op zuidelijke steden als Cherson. Daarnaast liet een nieuwe studie van wetenschappers van Yale zien dat de sancties effectief zijn en de Russische economie inmiddels hebben lamgelegd. Met het begin van de doorvoer van voedsel uit de Zwarte Zee kan het beeld ontstaan dat Rusland bereid zou zijn tot een akkoord. Dat is echter onaannemelijk. Het land richt zich al op een langetermijnconflict en helaas kan de positie van Rusland ten opzichte van het Westen de komende tijd sterk verbeteren.

Ten eerste moeten we ons realiseren dat Rusland het conflict op steeds meer tonelen voert. In de ruimte bijvoorbeeld: het land gaf aan te stoppen met samenwerking op het International Space Station, wat mogelijk het hele project in gevaar brengt. En te water: Poetin keurde deze week een nieuwe maritieme doctrine gericht tegen Amerikaanse dominantie van de wereldzeeën goed.

En kijk naar het diplomatieke toneel, waar Rusland erg actief is en waarmee het de beeldvorming wereldwijd beïnvloedt. In de voormalige Sovjetsfeer heeft Poetin Tadzjikistan en Turkmenistan bezocht en is er topoverleg geweest met leiders in Kazachstan en Oezbekistan. Er zijn belangrijke overleggen geweest met regionale machten Iran, Turkije en Saoedi-Arabië. In Oezbekistan ontmoette minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov ministers van de Shanghai Cooperation Organisation, een Aziatisch blok geleid door China en Rusland.

Diezelfde Lavrov bezocht ook Afrika waar hij in Egypte, Oeganda, Ethiopië en Congo het Russische perspectief op de oorlog uitdroeg. Dat sluit aan bij antiwesters sentiment en bij de economische zorgen van veel Afrikaanse leiders, zoals uitspraken van Macky Sall, president van Senegal en momenteel voorzitter van de Afrikaanse Unie, al lieten zien.

In Afrika heeft Rusland andere instrumenten. De afgelopen jaren heeft het Russische privéleger de Wagner Group invloed gekregen in landen als Mali, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Libië en recenter Burkina Faso. Hiermee kan het onrust stoken aan Europa’s grenzen.

Nog belangrijker dan die Russische diplomatie is dat de westerse eenheid dreigt te verbrokkelen. Neem ten eerste de VS. Na de zomer vinden daar de ‘mid-term’ verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden en de Senaat plaats en het is erg waarschijnlijk dat Bidens positie in Washington zal verzwakken. Toen ik een paar weken geleden in de stad was viel mij op onder hoeveel druk hij staat van het volledige politieke spectrum. Ook opvallend was dat Oekraïne daar geen groot onderwerp was. Buitenlandnieuws ging evengoed over China en Saoedi-Arabië. Het belangrijkste onderwerp op het nieuws was echter inflatie. Stijgende prijzen gecombineerd met een recessie beloven niet veel goeds voor de zittende regering en het vermogen om coherent buitenlandbeleid te voeren.

Beschouw dan Europa. Hier zien we een vergelijkbare dynamiek. De pijn van hogere prijzen wordt steeds duidelijker voelbaar en dat brengt politieke spanningen. De Italiaanse premier Mario Draghi was daar het eerste prominente slachtoffer van toen hij aftrad na een botsing met de Vijfsterrenbeweging over steunpakketten. Na nieuwe verkiezingen kan er een rechtse coalitie aan de macht komen die een positievere relatie met Rusland voorstaat. Overal, ook in rijke landen als Nederland, zullen economische problemen de komende maanden veel druk op de politiek zetten.

Ook tussen Europese landen zullen spanningen toenemen. De nieuwe Italiaanse regering zal aantreden in een tijd van stijgende rente, wat hernieuwde zorgen zal brengen over de schuldenlast van Zuid-Europese landen. En denk ook aan Oost-Europa. Viktor Orbán, premier van Hongarije, stelde afgelopen week dat het Europese sanctiebeleid faalt en dat de EU zich niet aan de kant van Oekraïne, maar tussen Rusland en Oekraïne in moet opstellen. Dreigende energietekorten zullen de scheidslijn verscherpen tussen landen die meer en minder van Russisch gas afhankelijk zijn.

Het is dus goed mogelijk dat de westerse eenheid en de steun voor Oekraïne de komende maanden onder grote druk komen te staan. Dan heb ik mogelijke verstoringen zoals een nieuwe coronagolf niet eens meegenomen.

Dit betekent niet dat Rusland de oorlog gaat winnen of dat het Westen nu snel op een akkoord met Rusland moet aandringen. Dat is niet haalbaar. Maar het betekent wel dat wij nu al moeten nadenken over wat wij straks gaan doen met een zwakkere hand. En dat het tijd wordt om ons meer naar buiten te richten en een eigen diplomatiek offensief te gaan voeren.

Haroon Sheikh is senior onderzoeker bij de WRR en bijzonder hoogleraar aan de VU. Luuk van Middelaar is deze week afwezig.



Source link

Leave a Reply

Your email address will not be published.