News

De pizzabodems van belangrijke levens


Joke van Leeuwen schreef met Beginnelingen urgente literaire non-fictie over de vroege jaren van 24 opmerkelijke personen uit de wereldgeschiedenis. We kennen vaak de afloop van deze levens, maar hoe begon het verhaal van Sojourner Truth, van George Sand of Frida Kahlo eigenlijk?

In een interview noemde Van Leeuwen de kindertijd ooit de pizzabodem van de rest van ons leven. Die uitspraak geeft direct urgentie aan Beginnelingen, waarin we telkens de eerste stappen van een opmerkelijke levensloop te zien krijgen. Kailash Satyarti, die als volwassene de Zuid-Aziatische Coalitie tegen Kinderslavernij oprichtte, organiseerde als kind al een etentje om het verschil tussen de hogere en de lagere klassen ter discussie te stellen. Pelé begon op blote voeten met voetballen. ‘Ze hadden trouwens niet eens een echte bal. Ze speelden met een kous gevuld met proppen papier en vodden, en met een touw eromheen dat de boel bij elkaar moest houden zodat het geheel enigszins op een bal leek.’

Atoombom

Vaak stappen Van Leeuwens personages uit hun vertrouwde wereld, en ook in dit werk is dat het geval. Ruby Bridges gaat bijvoorbeeld als een van de eerste zwarte meisjes naar een witte school. Ze gooiden met eieren en zelfs met stenen toen ze er aankwam. ‘In de school was het vreemd stil. Veel ouders hielden hun kinderen thuis. Ruby’s moeder mocht niet meer mee, dat maakte het enger.’ Van Leeuwen vertelt de verhalen vanuit het kind en weeft daar schijnbaar moeiteloos haar research door. Ze lopen niet allemaal goed af, Sadako Sasaki, het meisje dat de atoombom meemaakte, sterft op 12-jarige leeftijd en ook Nkosi Johnson, de jongen die met aids werd geboren, leeft maar kort. Van Leeuwens lichte stijl werkt dan haast troostend, alsof er twee armen om je heen geslagen worden tijdens het lezen. En dat is soms nodig, want Beginnelingen toont genadeloos alles wat er mis is gegaan in de recente geschiedenis, waarbij heftige vertellingen over vrouwenbesnijdenis of slavernij niet worden vermeden. Wat dat betreft zijn het ook 24 zedenschetsen, verhalen over kansenongelijkheid en verhalen over verwachting en hoop die duidelijk zijn in hun boodschap: één mensenleven, hoe klein ook, kan het verschil maken. Je daden tellen mee.

Nazivrienden

Van Leeuwens levendige stijl vol humor en verwondering voorkomt meer dan eens dat het zwaar op de hand wordt en werkt op de juiste momenten op de lachspieren. Zoals bij Audrey Hepburn. Die pechvogel wordt vlak voor de oorlog vanuit Engeland naar Nederland gehaald door haar moeder die denkt dat Duitsers wel een punt hebben. In Nederland verzwakt en verarmt ze. ‘En Audrey bleef dansen. Omdat ze geen balletkleren meer konden kopen, droeg ze maillots die haar moeder van kapotte truien breide. Haar moeder had geen nazivrienden meer. Die had inmiddels door dat ze iets niet goed had begrepen’, eindigt van Leeuwen haast terloops.

Een enkele jeugd laat zich moeilijk vangen in de tien pagina’s, zoals dat van Gabriel García Márquez die van hot naar her trekt, of het verhaal van de Javaanse activiste Kartini, waar een stoet van namen en personen ervoor zorgt dat je als lezer flink je aandacht erbij moet houden. Dat is makkelijk te vergeven in zo’n opmerkelijk boek over opmerkelijke mensen.

Non-fictie voor kinderen is er in alle soorten en maten, maar de beste non-fictie schijnt licht op donkere plekken, zet aan tot denken en inspireert. Van Leeuwens beginnelingen laten zien dat de wereld maakbaar is. Niet makkelijk kneedbaar misschien, maar wel maakbaar.



Source link

Leave a Reply

Your email address will not be published.