News

In Flee geeft de Afghaanse Amin vluchtelingen een gezicht



“Thuis, wat betekent dat woord voor jou?”, begint de movie. “Een veilige plek, waar je kunt blijven. Geen tijdelijke plek”, mijmert de Afghaanse Amin Nawabi. Het doet je met pijn denken aan de miljoenen Oekraïners op drift.

In de ontroerende animatiedocumentaire Flee (VPRO), favoriet op Idfa 2021 en genomineerd voor drie Oscars, vertelt de veertiger voor het eerst zijn vluchtverhaal na drie decennia zwijgen. Vanuit Kaboel was hij through Rusland en Estland in Kopenhagen beland. Over die jarenlange omzwervingen én over zijn familie had hij gelogen, uit angst te worden teruggestuurd. Hij heeft inmiddels een vruchtbare academische carrière en een vriend, Kasper, met wie hij op zoek is naar een huis op het platteland. Maar Amin aarzelt. De rusteloosheid drukt op hem en hij vlucht in zijn werk.

Animatie en archiefbeelden

Regisseur Jonas Poher Rasmussen is al 25 jaar zijn goede jeugdvriend. In de movie laat hij hem het hele verhaal vertellen, tot en met zijn bindingsangst nu. Maar hoe kon hij een documentaire maken van iemand die niet in beeld wil, zijn echte naam niet wil geven én die geen beeldmateriaal heeft van zijn jeugd?

Radiomaker Rasmussen kreeg het ingenieuze idee om de ontwapenende gesprekken met zijn vriend tot leven te wekken met animatie. Alleen wanneer zijn geschiedenis samenvalt met het nieuws, schakelt hij naar archiefbeeld, bijvoorbeeld van de moedjahedien die bewapend oprukken naar Kaboel, of van post-communistisch Rusland waar de bevolking langs lege supermarktschappen schuifelt.

En zo magazine de getekende Amin (een pseudoniem) op een financial institution liggen met een getekende digicam boven zich. “Sluit je ogen eens”, zegt Rasmussen, en laat hem levendig terugdenken aan vroeger. Amin vertelt over popmuziek luisteren en volleyballen met zijn broer, totdat zijn vader door de moedjahedien wordt opgepakt. Zijn gezin vlucht naar Moskou. By way of een oudere broer die al in Zweden woont, krijgen ze na een jaar geld voor mensensmokkelaars.

Gelogen asielverhaal

In benauwende zwart-wittekeningen zien we hen ‘s nachts door een hek kruipen, in een bos lopen, met te velen in een lekkere boot zitten zonder dat iemand kan zwemmen. Na maanden opvang in Estland worden ze gewoon teruggestuurd naar Moskou. En bij een tweede poging is er alleen geld voor Amin. Hij vlucht niet naar Zweden, waar zijn andere broer en zussen al wonen, maar moet naar Denemarken. Met een gelogen asielverhaal dat hij sindsdien volhield.

De gestileerde tekeningen vangen de sfeer bijna beter dan movie. Ze maken het gevaar van onverschillige smokkelaars voelbaar, en toch gedoseerd genoeg om niet te willen wegzappen. Als kijker besef je dat je zo’n verhaal bijna nooit echt ‘meemaakt’. In journaalbeelden schakelt de digicam naar vluchtelingen, en dan weer weg naar een volgend merchandise. Nu blijf je bij het verhaal. Je bent er wanneer het water in de boot stijgt, en het luik van het ruim eerst niet open wil. Ik zat benauwd en met hartkloppingen op de financial institution.

Zoveel corruptie en verraad als Amin meemaakte, maakt je kapot, kan ik me voorstellen. Amin plengt een getekende traan, maar spreekt met echte stem over zijn wantrouwen in mensen dat hij maar eens onder ogen moet zien.

Dit is één verhaal, maar er zijn tientallen miljoenen ontheemden in de wereld. Het doet je beseffen: wat zijn die mensen eigenlijk levenslang getekend.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.



Supply hyperlink

Leave a Reply

Your email address will not be published.