News

Van goedkeuring naar strafmaatregel – NRC



‘Krijg de sancties”, schreeuwden Amsterdamse volksjongens elkaar in de late jaren dertig toe, wist de dialectoloog Jan Berns in 1993 te melden. Wat het precies betekende, bleef onduidelijk, maar dat het een alternatief was voor ‘krijg de klere’ is helder. Sancties en cholera, de oorspronkelijke vorm van de klere, waren blijkbaar zo ver verwijderd van het dagelijkse leven, en zo vaak voorkomend in de volksmond dat beide woorden verwensend gebruikt konden worden.

Sancties waren iets nieuws in die dagen. Mussolini was Abessinië, nu Ethiopië, binnengevallen en de weldenkende wereldgemeenschap reageerde daarop voor het eerst met uitvoerige sancties. Dat was nieuw, en George Bernard Shaw, de auteur van Pygmalion en berucht vergoelijker van politieke usurpators, had het woord nog tussen aanhalingstekens gezet toen hij in 1919 in zijn politieke commentaar ‘Peace Conference Hints’ waarschuwde voor het „vogelvrij verklaren en economisch boycotten van recalcitrante naties” door middel van „sancties”.

Sancties zijn in ons dagelijkse taalgebruik negatief. Sanctioneren is dat daarentegen niet. Koning Willem I liet in 1818 weten dat hij zekere maatregelen die de goedkeuring van het parlement verkregen hadden, graag sanctioneerde. Een vreemde tegenstelling lijkt dit op het eerste gezicht, enerzijds strafmaatregelen, anderzijds goedkeuring.

Heiligenstatus

Sanctie en sanctioneren hebben beide hun foundation in het Frans en het Latijn. Een sanction was oorspronkelijk uitsluitend een bevestiging, een goedkeuring, en vandaar een verordening of een voorschrift. Het werkwoord sanctionner verschilde niet echt in betekenis en kan dus, als het gaat om officiële verdragen, prima met ratificeren vertaald worden. Later, we schrijven dan de 17de en 18de eeuw, kon met sanction zowel in het Frans als het Engels ook de strafmaatregel aangeduid worden die stond op het niet nakomen van een moist. Naar de dwangmaatregelen die we sinds het start van de vorige eeuw met sancties aanduiden, is vervolgens nog slechts een kleine stap.

Sanctioneren heeft in het Nederlands die weg nog niet afgelegd. Wel in het Frans en zodoende treft males in het Belgische Nederlands ook uitspraken aan als ‘het sanctioneren van de Russische leider’ en daarmee wordt niet gezegd dat Poetins invasie in Oekraïne goedgekeurd wordt. Integendeel.

Sanctie gaat terug op het Latijnse werkwoord sancire dat staat voor ‘heilig of onschendbaar maken’ en in een volgende fase ‘iets plechtig door een wet vaststellen’ en dus ‘een wet uitvaardigen’. Van sancire komt sanctus, heilige, de foundation voor ons woord sint. Dat staat dat in onze ogen nogal ver af van sancties. Maar dit kan voor Russen, die geen andere bron van informatie hebben dan de staatsorganen, anders liggen zodat zij het uitvaardigen van westerse sancties tegen hun leider Poetin zien als bevestiging van zijn heiligenstatus.



Supply hyperlink

Leave a Reply

Your email address will not be published.