News

‘Vogels hebben last van recreanten’



Elke vrijdag – officieel haar vrije dag – werkte ze eraan. En nu, na ruim een jaar, ligt er een rapport van 456 pagina’s, verdeeld over twee delen: Verstoring van vogels door recreatie. „Ik heb additional mijn finest gedaan op de samenvatting”, zegt gedragsbioloog Karen Krijgsveld in de Wageningse lentezon. „Need ik weet ook wel dat niet iedereen dat hele rapport zal lezen. Maar het is wél een onderwerp dat iedereen aangaat. Juist omdat we met z’n allen steeds intensiever gebruik maken van de natuur.”

Krijgsveld schreef het rapport in opdracht van Vogelbescherming Nederland, met medewerking van Britt Klaassen en Jan van der Winden. „In feite is het een uitbreiding van twee eerdere versies, die ik schreef in 2004 en 2008. Maar sindsdien is zowel natuurrecreatie als het onderzoek daarnaar enorm toegenomen. Op steeds meer gebieden is de natuur opengesteld.” Per vierkante kilometer wonen er in Nederland zo’n 500 mensen, dus de druk op de natuur is groot. Zeker tijdens de coronapandemie werden de Nederlandse natuurgebieden massaal opgezocht, zo staat in het rapport. Het bezoek aan natuurgebieden lag daardoor tot wel 40 procent hoger dan in voorgaande jaren. „Al hing het er ook van af wáár je keek. Sommige gebieden werden afgesloten, of waren moeilijk bereikbaar. Daar zag je dat de natuur floreerde. En dat komt ook uit dit onderzoek naar voren: als mensen verdwijnen uit een gebied heeft dat vaak positieve gevolgen voor vogels. Andersom zie je dat er in gebieden die eerder waren afgesloten voor mensen en later zijn opengesteld verstoring optreedt.”

Hoe herken je een verstoorde vogel? Doordat-ie wegvliegt?

„Zo eenvoudig ligt het niet. Tot latest werd verstoring vooral gemeten aan vluchtafstanden, dus de afstand waarop je een vogel kunt naderen voordat hij opvliegt. Maar tegenwoordig weten we dat verstoring ook minder zichtbaar plaatsvindt. Bij een roofvogel die op zijn nest blijft als je hem nadert is de conclusie niet: niks aan de hand. Maar de hartslag en stresshormonen nemen toe, en het broedsucces – dus het aantal jongen dat succesvol wordt grootgebracht – kan dalen. Vogels moeten fixed afwegingen maken: als ik blijf zitten terwijl er een potentiële vijand nadert, kan het mijn dood betekenen. Maar als ik opvlieg, laat ik mijn eieren in de steek. Of: als ik opvlieg kost het me energie, en ik weet niet of ik op een andere plek genoeg voedsel vind om op te vetten. Dat geheel van risicofactoren en belangen heet ook wel het panorama of worry. Vogels zijn omringd door potentieel gevaar. Die dreiging komt natuurlijk niet alleen van mensen. Maar recreatie draagt er wel aan bij.”

Is de ene vogelsoort gevoeliger dan de andere?

„In grote lijnen is de vluchtafstand voor kleine vogels kleiner dan die van grote vogels. Maar in de praktijk is die afstand ook afhankelijk van de context. In een open leefomgeving – bijvoorbeeld op het water – zal een vogel sneller opvliegen dan in het bos. Als er honden bij zijn, zeker loslopend, zal de afstand ook groter zijn. En niet elke vorm van recreatie heeft een even sterk impact.”

Wie is het meest verstorend? Een wandelaar, een zeiler of een kitesurfer?

„Die laatste. Over het algemeen hebben verstoringen op land minder influence dan op water– bij wandelen en fietsen is de influence vooral groot door de grote hoeveelheden mensen. Op water spelen de open omgeving en de grote aantallen watervogels mee – tijdens vogeltrekperiodes heb je met gemak honderden strandlopers of eenden bij elkaar. En bij kitesurfen werkt de kite nog additional verstorend: die zwenkt grillig en onvoorspelbaar door de lucht. Nu zeg ik dit niet om kitesurfers zwart te maken. Integendeel, er zijn samenwerkingen met surfclubs om kitesurfzones langs stranden in te richten. Met boeien is dan aangeven waar het recreatiegebied eindigt en het vogelrustgebied begint.”

Welke maatregelen zijn verder mogelijk?

„Het is belangrijk dat terreinbeheerders hun verantwoordelijkheid nemen. Zij moeten ervoor zorgen dat de draagkracht van een gebied behouden blijft, dat de aantallen vogels niet achteruitgaan. Daarvoor is het belangrijk om te zoneren, zowel in tijd – dus bijvoorbeeld een gebied afsluiten tijdens de trekperiode – als in ruimte. Op een meer waar geen enkele rustige uitwijkmogelijkheid is, zullen vogels stress ervaren en verdwijnen. Dus kies welke zones bedoeld zijn voor vogels, en welke voor recreatie, en richt je gebied daarop in – met surfzones, wandel- en fietspaden, picknickbanken, uitkijktorens, parkeerplaatsen, noem maar op. Uit onderzoek weten we dat er onder vogels gewenning kan optreden als recreanten zich goed aan paden en vaarroutes houden. Maar er hoeft maar één persoon van de vaargeul af te wijken en hop, dan gaan alle vogels de lucht in.”

Toch zijn er lang niet op alle plekken met watersporters ook watervogels.

„Nee, maar dat betekent niet dat ze er niet wáren. Dat is het lastige: veel vogels vertrekken al ’s ochtends bij de eerste verstoring, en durven dan niet terug te komen omdat er steeds nieuwe recreanten komen. Het is ook een kwestie van mensen informeren. Als mensen alleen een rij houten palen zien met een bordje verboden toegang, dan zullen ze het wellicht negeren. Dus plaats er een informatiebord bij, zodat mensen ook weten waaróm het belangrijk is.”

Bent u zelf uw recreatiegedrag gaan aanpassen?

„Deels. Tijdens het wandelen loop ik met een boog om groepen vogels heen, en als ik met de auto vogels ga kijken dan zorg ik dat ik langzaam aan kom rijden en niet te abrupt cease. Ik kan eindeloos kijken, maar houd dan wel echt afstand, need zo’n directe focus voelt voor vogels heel bedreigend. Maar ik houd van zeilen, hoewel ik me aan de vaargeulen houd, zitten de vogels ook weleens zo dicht bij die geulen dat ze alsnog verstoord raken. Enkele verstoringsfoto’s in het rapport zijn door mijzelf gemaakt… Maar ik zou het helemaal niet erg vinden als mijn favoriete vaarplekken een gedeelte van het jaar, bijvoorbeeld tijdens de najaarstrek, voor watersporters worden afgesloten.”

Moeten natuurliefhebbers niet gewoon binnen zitten, om niemand te verstoren?

„Nee, dat werkt niet. Contact met natuur is toch belangrijk, voor ons allemaal. En wie ziet dan nog de waarde van natuur in, en wie zal zich dan inzetten om het te beschermen? Niemand. Als we er meer ons finest voor doen, kunnen recreatie en natuur echt samengaan.”



Supply hyperlink

Leave a Reply

Your email address will not be published.

close